Raqamli arxivlash va uzoq muddatli saqlash siyosati

Bolalar milliy tibbiyot markazining axborotnomasi nashr etilgan ilmiy materiallarni saqlash hamda maqolalar va ularga tegishli metadata’ning uzoq muddat davomida foydalanish uchun mavjudligi, yaxlitligi, haqiqiyligi va qayta tiklanishini ta’minlashga intiladi.

Raqamli saqlash oddiy veb-sayt hostingi va joriy texnik backup’dan alohida vazifa sifatida qaraladi.

Shu sababli jurnal o‘z nashriyot infratuzilmasiga mos ravishda operatsion zaxiralash, nashr fayllari va metadata’ni saqlash, versiyalarni nazorat qilish hamda mustaqil uzoq muddatli raqamli saqlash mexanizmlarini birgalikda qo‘llash tamoyiliga amal qiladi.

Ushbu siyosat jurnalning Ochiq kirish siyosati, Repozitoriy siyosati, Mualliflik huquqi va litsenziyalash siyosati hamda Tuzatishlar, retraksiyalar va nashrdan keyingi yangilanishlar siyosati bilan birgalikda qo‘llanadi.

Saqlanadigan materiallar

Texnik va huquqiy jihatdan tegishli hollarda uzoq muddatli saqlash quyidagilarni qamrab oladi:

  • nashr etilgan maqolalar;
  • maqola metadata’si;
  • annotatsiya va kalit so‘zlar;
  • mualliflar va affiliations haqidagi metadata;
  • DOI va boshqa persistent identifier ma’lumotlari;
  • jild va son metadata’si;
  • yakuniy PDF va/yoki HTML fayllar;
  • nashrning bir qismi bo‘lgan qo‘shimcha materiallar;
  • tuzatishlar;
  • retraksiya xabarnomalari;
  • Expression of Concern;
  • boshqa rasmiy post-publication xabarnomalar;
  • ilmiy yozuvni talqin qilish uchun zarur copyright va licensing ma’lumotlari.

Maxfiy submission fayllari, taqrizlar, ichki tahririy yozishmalar va sezgir participant-level research data alohida maxfiylik, tadqiqot etikasi va ma’lumotlarni boshqarish talablari bilan tartibga solinadi.

Version of Record’ni saqlash

Jurnal har bir nashr etilgan maqolaning rasmiy Version of Recordini uni aniqlash, topish va to‘g‘ri iqtibos qilish uchun zarur metadata bilan birga saqlashga intiladi.

Maqola bilan keyinchalik e’lon qilingan:

  • correction;
  • retraction;
  • Expression of Concern;
  • yangilangan yoki almashtirilgan versiya;
  • maqola statusiga ta’sir qiluvchi boshqa rasmiy xabarnoma

o‘rtasidagi aloqa saqlanishi kerak.

Ilmiy nashr tarixi fayllarni izohsiz almashtirish orqali yo‘qolib ketmasligi lozim.

Elektron zaxira nusxalari

Jurnal quyidagi holatlar natijasida ma’lumot yo‘qolishi xavfini kamaytirishga qaratilgan backup tartiblarini qo‘llaydi:

  • server nosozligi;
  • dasturiy ta’minot xatosi;
  • tasodifiy o‘chirish;
  • ma’lumotlarning buzilishi;
  • ruxsatsiz o‘zgartirish;
  • axborot xavfsizligi hodisasi;
  • infratuzilma nosozligi;
  • boshqa texnik muammolar.

Imkon qadar backup nusxalari asosiy ishchi muhitdan alohida saqlanishi va jurnal kontenti hamda asosiy metadata’ni tiklash imkonini berishi kerak.

Backup va uzoq muddatli saqlash bir xil emas

Server yoki ma’lumotlar bazasining joriy backup nusxasi avariya holatidan tiklash uchun zarur, biroq o‘z-o‘zidan uzoq muddatli ilmiy preservation’ning yetarli mexanizmi hisoblanmaydi.

Long-term preservation joriy veb-sayt, server yoki nashriyot platformasi ishlashdan to‘xtagan taqdirda ham ilmiy materialni saqlash va qayta tiklash imkonini yaratishi kerak.

Shu sababli jurnal:

  1. operatsion backup va disaster recovery;
  2. ilmiy yozuvni uzoq muddatli raqamli saqlash

o‘rtasida aniq farq qiladi.

Mustaqil uzoq muddatli saqlash

Jurnal o‘z nashr etilgan kontentini tegishli mustaqil long-term digital preservation xizmati yoki tan olingan arxiv infratuzilmasida saqlashga intiladi.

Bunday xizmat amalda ishga tushirilgach va kontentning muvaffaqiyatli saqlanayotgani tasdiqlangach, jurnal preservation xizmatining nomini va mavjud bo‘lsa tekshirish mumkin bo‘lgan preservation status’ini ochiq ko‘rsatadi.

Jurnal PKP Preservation Network, LOCKSS, CLOCKSS, Portico, PubMed Central yoki boshqa preservation tizimida ishtirok etayotganini faqat ishtirok va haqiqiy saqlash jarayoni faol hamda tekshiriladigan bo‘lsa e’lon qiladi.

DOAJ jurnal kontentini uzoq muddatli raqamli arxiv tizimiga muntazam ravishda deposit qilishni tavsiya qiladi va Keepers Registry’dagi arxivlar, Internet Archive hamda PubMed Central’ni bunday saqlash yo‘llariga misol sifatida ko‘rsatadi.

Preservation holatini tekshirish

Agar jurnal Keepers Registryda aks ettiriladigan preservation xizmatidan foydalansa, arxivlash holati ushbu infratuzilma orqali tekshirilishi mumkin.

ISSN International Centre yuritadigan Keepers Registry elektron seriallarni qaysi preservation tashkilotlari uzoq muddat saqlayotganini kuzatish va digital yo‘qolish xavfi ostidagi resurslarni aniqlashga xizmat qiladi.

Faqat plugin o‘rnatilgani yoki sozlamada xizmat tanlangani kontent haqiqatan ham arxivlanganini isbotlamaydi.

Amaldagi deposit va preservation status alohida tekshirilishi kerak.

OJS va preservation infratuzilmasi

Elektron jurnal platformasi maqolalar, sonlar, fayllar va metadata’ni strukturaviy boshqarish imkonini beradi va jurnalning nashriyot infratuzilmasining muhim qismidir.

Biroq jurnal saytining OJS’da ishlashi o‘z-o‘zidan mustaqil uzoq muddatli preservation mexanizmi hisoblanmaydi.

Agar jurnal tegishli OJS preservation plugin’i yoki tashqi xizmatdan foydalansa, published content haqiqatan deposit qilinayotgani va saqlanayotgani nazorat qilinishi kerak.

Server yoki platformani almashtirish

Jurnal server, domen, OJS versiyasi, nashriyot platformasi yoki texnik xizmat ko‘rsatuvchini almashtirganda ilmiy yozuvni saqlash ustuvor vazifa hisoblanadi.

Migratsiya jarayonida quyidagilar himoya qilinishi kerak:

  • nashr etilgan maqolalar;
  • mavjud maqola URL’lari, imkon qadar;
  • DOI resolution;
  • bibliografik metadata;
  • jild va sonlar tuzilishi;
  • supplementary files;
  • copyright va licensing ma’lumotlari;
  • correction va retraction xabarnomalari;
  • boshqa post-publication notices.

Platforma yoki sayt dizayni o‘zgarishi tarixiy maqolalarni asossiz yo‘qotishga olib kelmasligi kerak.

Doimiy identifikatorlar

DOI kabi persistent identifier’lar ilmiy nashrni uzoq muddat aniqlash va topishga yordam beradi.

Maqolaning joylashuvi o‘zgarsa, jurnal DOI metadata’sidagi tegishli URL’ni yangilashi kerak.

Server, domen yoki platforma almashishi aynan bir Version of Record uchun yangi DOI berish uchun o‘z-o‘zidan sabab hisoblanmaydi.

Metadata’ni saqlash

Uzoq muddatli preservation faqat PDF yoki HTML faylini emas, ilmiy yozuvni identifikatsiya qilish uchun zarur metadata’ni ham qamrab olishi kerak.

Muhim metadata, jumladan:

  • maqola nomi;
  • mualliflar;
  • affiliations;
  • annotatsiya;
  • kalit so‘zlar;
  • nashr sanasi;
  • jurnal nomi;
  • jild va son;
  • DOI;
  • litsenziya;
  • maqola statusi;
  • correction va retraction bilan bog‘liqlik

ni o‘z ichiga olishi mumkin.

Fayllarning yaxlitligi va haqiqiyligi

Saqlangan fayllar rasmiy nashr etilgan ilmiy yozuvni to‘g‘ri aks ettirishi kerak.

Arxivdagi nashr fayllarini ruxsatsiz yoki hujjatlashtirilmagan tarzda o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Nashr etilgan maqolaga mazmunli o‘zgartirish zarur bo‘lsa, u faylni izohsiz almashtirish orqali emas, jurnalning rasmiy post-publication tartibi orqali amalga oshiriladi.

Tuzatishlar, retraksiyalar va versiyalarni boshqarish

Correction, retraction notice, Expression of Concern va boshqa post-publication update’lar ham ilmiy yozuvning tarkibiy qismi bo‘lib, saqlanishi kerak.

Retraksiya qilingan maqola, odatda, ilmiy yozuvning bir qismi sifatida identifikatsiya qilinadigan holatda qoladi, lekin uning retraksiya qilingani aniq belgilanadi va retraction notice bilan bog‘lanadi.

Batafsil tartib Tuzatishlar, retraksiyalar va nashrdan keyingi yangilanishlar siyosati bilan belgilanadi.

Repozitoriy nusxalari

Mualliflarning self-archiving amaliyoti maqolalarning tarqalishi va qo‘shimcha saqlanishiga yordam beradi, biroq jurnalning rasmiy Version of Record’ni uzoq muddat saqlash majburiyatining o‘rnini bosmaydi.

Mualliflar jurnalning Repozitoriy siyosati asosida ruxsat etilgan maqola versiyalarini tegishli repozitoriylarda joylashtirishi mumkin.

Repository copy maqolaning keyingi correction, retraction yoki boshqa status o‘zgarishini yashirmasligi kerak.

Ochiq kirish va uzoq muddatli saqlash

Maqolaning hozir bepul ochiqligi uning kelajakda ham avtomatik saqlanishini kafolatlamaydi.

Shuning uchun jurnal:

  • Ochiq kirishni — maqolaga kirish va qayta foydalanish shartlari;
  • Repozitoriy siyosatini — muallif tomonidan self-archiving va tarqatish;
  • Digital preservationni — ilmiy yozuvning uzoq muddat saqlanishi va haqiqiyligi

sifatida alohida tushunchalar deb hisoblaydi.

Ular bir-birini to‘ldiradi, biroq bir-birining o‘rnini bosmaydi.

Jurnal faoliyati to‘xtagan taqdirda

Preservation strategiyasi jurnal:

  • nashrini vaqtincha to‘xtatsa;
  • faoliyatini butunlay tugatsa;
  • egasi yoki nashriyotchisi o‘zgarsa;
  • platformasini almashtirsa;
  • joriy sayti ishlamay qolsa

ham avval nashr etilgan ilmiy materiallarni saqlashga xizmat qilishi kerak.

Amaliy jihatdan imkon qadar nashr etilgan materiallar belgilangan archival va preservation mexanizmlari orqali qayta tiklanadigan va foydalanish uchun mavjud holatda qolishi kerak.

COPE, DOAJ, OASPA va WAME’ning Transparency Principles’i jurnal yoki nashriyotchi faoliyati to‘xtagan holatda ham elektron backup va long-term digital preservation rejasi ochiq ko‘rsatilishini nazarda tutadi.

Monitoring va qayta ko‘rib chiqish

Jurnal preservation tartiblarini davriy ravishda ko‘rib chiqadi, jumladan:

  • backup nusxalari yaratilayotganini;
  • tiklash jarayoni ishlashini;
  • publication files to‘liqligini;
  • metadata yaxlitligini;
  • DOI havolalari ishlashini;
  • tashqi preservation xizmati mavjud bo‘lsa deposit’lar muvaffaqiyatini;
  • infratuzilma o‘zgarishi preservation tartibini yangilashni talab qiladimi yoki yo‘qligini

baholaydi.

Amaldagi tashqi preservation xizmati to‘xtasa yoki mos kelmay qolsa, jurnal tegishli muqobil mexanizmni izlashga intiladi.

Preservation status’ining shaffofligi

Jurnal saytida faqat kontent haqiqatan deposit qilinayotgan va tekshiriladigan tarzda saqlanayotgan preservation tizimlari ko‘rsatilishi kerak.

Logo, o‘rnatilgan plugin, tanlangan sozlama, yuborilgan ariza yoki kelajakdagi reja tugallangan preservation sifatida ko‘rsatilmasligi kerak.

Preservation infratuzilmasi o‘zgarsa, jurnalning ochiq siyosati ham tegishli tarzda yangilanadi.

Javobgarlik

Bosh muharrir va tahririy rahbariyat ilmiy yozuvning yaxlitligi va davomiyligi ustidan umumiy nazoratni amalga oshiradi.

Nashriyotchi va texnik xizmat, o‘z vakolatlari doirasida:

  • platformaning texnik barqarorligi;
  • elektron backup;
  • metadata yaxlitligi;
  • DOI’larni saqlash;
  • migratsiya;
  • texnik tiklash;
  • preservation mexanizmlarini joriy etish va nazorat qilish

bo‘yicha yordam beradi.

Texnik vakolat ilmiy yozuvni tegishli tahririy nazoratsiz o‘zgartirish huquqini bermaydi.

Siyosatni qo‘llash

Ushbu siyosat jurnal tomonidan nashr etilgan ilmiy kontent va unga tegishli publication metadata’ga tatbiq etiladi.

Jurnalning maqsadi to‘liq, haqiqiy, kuzatiladigan, foydalanish mumkin bo‘lgan va uzoq muddat saqlanadigan ilmiy yozuvni, shu jumladan dastlabki maqolalar bilan correction, retraction, Expression of Concern va boshqa rasmiy yangilanishlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni saqlashdir.

Jurnal saytida ko‘rsatiladigan preservation mexanizmlari amaldagi va tekshiriladigan real preservation amaliyotiga mos bo‘lishi kerak.


ISSN 2181-3353 (Online)