Plagiat va matndan takroriy foydalanish
Jurnalga taqdim etiladigan barcha qo‘lyozmalar originallik, manbalarni to‘g‘ri ko‘rsatish, shaffoflik va akademik halollikning yuqori talablariga javob berishi kerak. Plagiat va ilgari nashr etilgan matndan nomaqbul tarzda takroriy foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi va bunday holatlar nashrdan oldin yoki keyin tegishli tahririy choralar ko‘rilishiga olib kelishi mumkin.
Plagiat quyidagilarni o‘z ichiga oladi, biroq ular bilan cheklanmaydi:
- boshqa shaxs matnini tegishli iqtibos va manba ko‘rsatmasdan ko‘chirish;
- boshqa muallif matnini manbasini ko‘rsatmasdan mazmunan juda yaqin yoki sezilarli darajada qayta bayon qilish;
- boshqa shaxsning g‘oyalari, gipotezalari, usullari, ma’lumotlari, natijalari, jadvallari, rasmlari, tasvirlari yoki boshqa intellektual hissasini o‘zining ilmiy natijasi sifatida taqdim etish;
- ilgari nashr etilgan materialni asl manbani tegishli tarzda ko‘rsatmasdan qayta nashr etish yoki tarjima qilish;
- nashr etilmagan qo‘lyozmalar, yozishmalar, taqriz jarayoni yoki boshqa maxfiy manbalardan olingan materiallardan tegishli ruxsat va manba ko‘rsatmasdan foydalanish.
Mualliflar o‘zlarining original ilmiy hissasini ilgari nashr etilgan yoki boshqa shaklda mavjud materiallardan aniq ajratishi hamda barcha tegishli manbalarni to‘g‘ri keltirishi lozim.
Matndan takroriy foydalanish (text recycling) muallifning o‘ziga tegishli ilgari nashr etilgan matnning sezilarli qismini yetarli iqtibos, manbani ko‘rsatish yoki shaffof oshkor qilishsiz qayta ishlatishini anglatadi. Bu boshqa shaxs ishining plagiatidan hamda ilgari nashr etilgan ma’lumotlar yoki natijalarning sezilarli darajada qayta nashr etilishi bilan bog‘liq takroriy yoki ortiqcha nashrdan alohida baholanadi.
Ayrim hollarda, ayniqsa standart metodlar yoki umumqabul qilingan jarayonlarni tavsiflashda, cheklangan matn o‘xshashligi muqarrar bo‘lishi mumkin. Bunday o‘xshashlikning mavjudligi o‘z-o‘zidan etik buzilish deb baholanmaydi. Tahririyat qayta ishlatilgan matnning hajmi va joylashuvi, dastlabki manbaning ko‘rsatilganligi, maqola turi, o‘xshashlikning ilmiy ahamiyati hamda mualliflik huquqi bilan bog‘liq masalalarni hisobga oladi. Qayta foydalanish ilgari nashr etilgan materialni yangi ilmiy natija sifatida noto‘g‘ri ko‘rsatishga olib kelmasligi kerak.
Taqdim etilgan qo‘lyozmalar dastlabki tahririy tekshiruv doirasida matn o‘xshashligi bo‘yicha baholanishi lozim. Tegishli o‘xshashlikni aniqlash vositalari va tahririy ekspertiza manbasi ko‘rsatilmagan yoki nomaqbul matn mosliklarini aniqlash uchun qo‘llanilishi mumkin.
Jurnal bitta belgilangan o‘xshashlik foizini qo‘lyozmani avtomatik qabul qilish yoki rad etish mezoni sifatida qo‘llamaydi. O‘xshashlik ko‘rsatkichi o‘z-o‘zidan plagiat mavjudligini isbotlamaydi. Hisobot iqtiboslar, adabiyotlar ro‘yxati, standart terminologiya, metodlar tavsifi, asosli ravishda qayta ishlatilgan material, manbaning ko‘rsatilganligi va aniqlangan o‘xshashlikning xususiyatini hisobga olgan holda mazmunan baholanadi.
Mualliflar:
- boshqa manbalardan olingan materiallarni to‘g‘ri iqtibos qilishi, qayta bayon qilishi va manbasini ko‘rsatishi;
- o‘zining ilgari nashr etilgan matni, usullari, ma’lumotlari yoki boshqa materiallaridan qayta foydalanganda tegishli oldingi ishiga havola berishi;
- taqdim etilgan qo‘lyozma bilan sezilarli darajada o‘xshash bo‘lgan avvalgi nashrlar yoki materiallar haqida ma’lumot berishi;
- mualliflik huquqi bilan himoyalangan materialni qayta ishlatish uchun zarur hollarda tegishli ruxsat olishi;
- ehtimoliy plagiat yoki matndan takroriy foydalanish bo‘yicha tahririyat so‘rovlariga to‘liq va shaffof javob berishi lozim.
Nomaqbul o‘xshashlik nashrdan oldin aniqlansa, jurnal muallifdan tushuntirish yoki dastlabki manbalarni talab qilishi, qo‘lyozmani tuzatish yoki qayta yozishni, qo‘shimcha iqtibos yoki tegishli ma’lumotlarni oshkor qilishni talab qilishi yoxud jiddiy buzilish mavjud bo‘lsa qo‘lyozmani rad etishi mumkin.
Plagiat yoki nomaqbul matn takrorlanishi nashrdan keyin aniqlansa, jurnal holatning xususiyati va jiddiyligini baholaydi hamda zarur hollarda tuzatish, xavotir bildirish bayonoti yoki retraksiya e’lon qilishi, shuningdek yetarli asos mavjud bo‘lganda tegishli muassasa yoki boshqa vakolatli tashkilotga murojaat qilishi mumkin.
Har bir holat alohida va buzilish darajasiga mutanosib ravishda jurnalning Takroriy nashr, Tadqiqot va nashr etikasi buzilishlari hamda Tuzatishlar va retraksiyalar siyosatlari asosida ko‘rib chiqiladi.