Tahririy boshqaruv va mustaqillik siyosati
Bolalar milliy tibbiyot markazining axborotnomasi ilmiy halollik, javobgarlik, shaffoflik va tahririy mustaqillikni ta’minlash maqsadida aniq belgilangan tahririy boshqaruv tizimini qo‘llaydi.
Jurnal jurnal egasi, nashriyotchi, bosh muharrir, boshqa muharrirlar, Tahrir hay’ati, tahririyat, taqrizchilar va tashqi hamkorlar vakolatlari o‘rtasidagi chegaralarni belgilaydi.
Ma’muriy, moliyaviy, institutsional, tijoriy yoki texnik vakolatlar ilmiy tahririy qarorlarga nomaqbul aralashish uchun ishlatilishi mumkin emas.
Tahririy qarorlar qo‘lyozmaning ilmiy ahamiyati, originalligi, metodologik sifati, etik maqbulligi, jurnal qamroviga mosligi, reporting sifati va natijalarning ishonchliligiga asoslanadi.
ICMJE tibbiy jurnallarga boshqaruv tizimi va jurnal egasi bilan munosabatlarni ochiq belgilashni tavsiya qiladi hamda jurnal egasi alohida maqolalarni baholash, tanlash, nashr jadvalini belgilash yoki tahrirlashga aralashmasligi kerakligini ta’kidlaydi.
Jurnal egasi va nashriyotchi
Jurnalning egasi va chiqaruvchi tashkiloti — O‘zbekiston Respublikasi Bolalar milliy tibbiyot markazi.
Jurnalga nashriyot va texnik xizmatlarni I-EDU GROUP LLC ko‘rsatadi.
Jurnal egasi jurnalning umumiy missiyasi, institutsional boshqaruvi, moliyaviy barqarorligi, yuqori tahririy rahbariyatni tayinlash hamda tegishli huquqiy va ma’muriy talablarning bajarilishi bilan bog‘liq qonuniy vakolatlarni amalga oshirishi mumkin.
Nashriyotchi o‘z vakolati doirasida jurnal platformasi, ishlab chiqarish jarayoni, metadata, raqamli nashr, DOI bilan bog‘liq jarayonlar, tarqatish, texnik qo‘llab-quvvatlash, arxivlash va boshqa nashriyot xizmatlarini ta’minlashi mumkin.
Jurnal egasi yoki nashriyotchi maqomining o‘zi alohida qo‘lyozmani institutsional, moliyaviy, tijoriy, obro‘ yoki shaxsiy sabablarga ko‘ra qabul qilish yoki rad etishni belgilash huquqini bermaydi.
Bosh muharrir vakolati
Bosh muharrir jurnalning ilmiy va tahririy mazmuni uchun asosiy javobgarlikni o‘z zimmasiga oladi hamda ushbu vazifani bajarish uchun tegishli vakolatga ega.
Jurnal boshqaruv tizimi doirasida alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha yakuniy tahririy vakolat bosh muharrirga tegishli.
Bosh muharrir taqrizlash sifati, ilmiy daraja, research integrity, nashr etikasi, ilmiy tadqiqotlar etikasi, tahririy izchillik va jurnal ilmiy materiallarining ishonchliligini ta’minlash uchun javobgardir.
Bosh muharrir qo‘lyozmani ko‘rib chiqishni tegishli malakaga ega boshqa muharrirga topshirishi mumkin, biroq bu tahririy jarayon yaxlitligi uchun umumiy javobgarlikni bekor qilmaydi.
ICMJE bosh muharrir jurnalning tahririy mazmuni bo‘yicha tegishli vakolatga ega bo‘lishi va qarorlar tijoriy manfaatlarga emas, tadqiqotning ishonchliligi va ilmiy ahamiyatiga asoslanishi kerakligini belgilaydi.
Tahririy qarorlarni qabul qilish
Alohida qo‘lyozmalar bo‘yicha qarorlar ilmiy mezonlarga asoslanadi.
Ijobiy, salbiy, noaniq, bahsli, muassasa uchun noqulay yoki tijoriy jihatdan kamroq jozibador natijalar faqat natijaning yo‘nalishi sababli boshqacha baholanmasligi kerak.
APC yoki boshqa to‘lovning to‘lanishi, muallifning muassasasi, homiylik, reklama munosabatlari, shaxsiy aloqa, akademik maqom, millat yoki jurnal bilan munosabat ilmiy qarorga ta’sir qilmasligi kerak.
Taqrizchilar ekspert tavsiyasini beradi, lekin yakuniy qarorni tegishli vakolatga ega muharrir qabul qiladi.
ICMJE tahririy qarorlarni qo‘lyozmaning dolzarbligi, originalligi, sifati va ilmiy hissasiga asoslashni hamda ularni tijoriy manfaatlar, shaxsiy munosabatlar yoki natijalarning yo‘nalishi ta’siridan himoya qilishni tavsiya qiladi.
Tahririy vazifalar va javobgarlik zanjiri
Bosh muharrir jurnalga umumiy ilmiy va tahririy rahbarlik qiladi va tahririy qarorlar uchun yakuniy javobgarlikni saqlaydi.
Mavjud bo‘lsa, bosh muharrir o‘rinbosari, assotsiatsiyalangan muharrir yoki boshqa vakolatli muharrir bosh muharrir tomonidan berilgan vakolat doirasida alohida qo‘lyozmalarni boshqarishi mumkin.
Mas’ul kotib va tahririyat qo‘lyozmalarni qabul qilish, yozishmalar, workflow, hujjatlar, metadata, muddatlar va boshqa ma’muriy jarayonlarni muvofiqlashtirishi mumkin, biroq tegishli tahririy vakolatsiz mustaqil ilmiy qarorni o‘zgartirmaydi.
Tahrir hay’ati jurnalning Tahrir hay’ati siyosatida belgilangan ilmiy, maslahat va boshqa vazifalarni amalga oshiradi.
Texnik nashriyot xodimlari nashr jarayonini qo‘llab-quvvatlaydi, ammo ilmiy tahririy ekspert xulosasini almashtirmaydi.
Tahririy va tijoriy faoliyatning ajratilishi
Tahririy qarorlarni qabul qilish daromad olish va tijoriy faoliyatdan mustaqil bo‘lishi kerak.
APC, nashr to‘lovlari, shartnomalar, homiylik, reklama, texnik xizmatlar yoki boshqa moliyaviy munosabatlar alohida qo‘lyozmaning natijasini belgilashi mumkin emas.
Muallif, uning muassasasi, sponsori yoki moliyalashtiruvchisining jurnal egasi yoki nashriyotchi bilan moliyaviy yoki institutsional aloqasi maqolaga imtiyoz bermaydi.
Muharrirlarning manfaatlar to‘qnashuvi va jarayondan chetlanishi
Tahririy qarorlarda qatnashadigan muharrirlar va boshqa shaxslar o‘z bahosiga ta’sir qilishi yoki shunday taassurot yaratishi mumkin bo‘lgan munosabatlar va faoliyatni oshkor qilishi kerak.
Muharrir o‘z maqolasi, yaqin hammuallifi, muhim shaxsiy yoki moliyaviy munosabatlari yoxud mustaqil bahoni shubha ostiga qo‘yadigan boshqa holat mavjud bo‘lsa, qo‘lyozmani ko‘rib chiqishdan to‘liq chetlanishi kerak.
Bunday qo‘lyozma tegishli manfaatlar to‘qnashuviga ega bo‘lmagan boshqa mustaqil muharrirga topshiriladi.
Tahririyat xodimlari qo‘lyozmalar bilan ishlash davomida olingan maxfiy ma’lumotlardan shaxsiy, ilmiy, moliyaviy, institutsional yoki raqobat manfaatlari uchun foydalanmasligi kerak.
ICMJE tahririy qarorlarda qatnashuvchi xodimlardan tegishli munosabatlarni oshkor qilish va potential conflict mavjud qarorlardan chetlanishni talab qiladi.
Muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari va jurnal egasi muassasasi xodimlarining maqolalari
Bosh muharrir, boshqa muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari, jurnal xodimlari, jurnal egasi bo‘lgan muassasa xodimlari yoki jurnal boshqaruvi bilan yaqin aloqador shaxslarning maqolalariga imtiyoz berilmaydi.
Bunday qo‘lyozmalar ham boshqa maqolalar bilan bir xil ilmiy, etik, reporting va peer-review talablariga bo‘ysunadi.
Manfaatlar to‘qnashuviga ega shaxs taqrizchilarni tanlash, taqriz jarayonini boshqarish yoki yakuniy qaror qabul qilishda qatnashmaydi.
Muallifning jurnal egasi bo‘lgan muassasada ishlashi maqolani qabul qilish yoki rad etish uchun o‘z-o‘zidan asos bo‘la olmaydi.
Yuqori tahririy rahbariyatni tayinlash, baholash va vakolatini tugatish
Jurnal egasi jurnal boshqaruv tizimi doirasida yuqori tahririy rahbariyatni tayinlaydi.
Bosh muharrirning vakolatlari, majburiyatlari, javobgarligi, tayinlash shartlari va boshqaruv bilan bog‘liq nizolarni hal qilish mexanizmlari oldindan aniq belgilanishi kerak.
Bosh muharrir faoliyati ilmiy rahbarlik, halollik, tahririy faoliyat sifati, jurnal siyosatlariga rioya qilish va tahririy jarayonni mas’uliyatli boshqarish kabi qonuniy va oldindan tushunarli mezonlar asosida baholanadi.
Bosh muharrir vakolatini tugatish ilmiy jihatdan asoslangan tahririy qaror, mas’uliyatli tanqid, jurnal egasi uchun noqulay bo‘lgan ishonchli natijani nashr qilish yoki nashr etikasi talablarini buzishdan bosh tortganlik uchun jazolash vositasi sifatida ishlatilmasligi kerak.
ICMJE muharrirlarni tayinlash va lavozimidan ozod qilish shartlari aniq bo‘lishini, lavozimdan ozod qilish esa jiddiy asosga ega bo‘lishini tavsiya qiladi.
Boshqaruv bilan bog‘liq nizolarni hal qilish
Bosh muharrir tahririy mustaqillik, research integrity, huquqiy javobgarlik, resurslar yoki boshqaruv bilan bog‘liq jiddiy muammo odatiy ma’muriy tartibda hal etilmasa, jurnal egasining eng yuqori mas’ul darajasi bilan bevosita muloqot qilish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.
Jurnal egasi, nashriyotchi va tahririyat o‘rtasidagi nizolar hujjatlashtirilgan professional tartib asosida hal qilinadi.
Nizo alohida qo‘lyozmaning ilmiy qiymatiga tegishli bo‘lsa, mustaqil tahririy qaror himoya qilinishi kerak.
ICMJE tahririy erkinlikni amalda ta’minlash uchun bosh muharrir jurnal egasining eng yuqori boshqaruv darajasiga bevosita murojaat qila olishini tavsiya qiladi.
Shikoyatlar va apellyatsiyalarni mustaqil ko‘rib chiqish
Shikoyat va apellyatsiyalar adolatli hamda zarur hollarda dastlabki bahsli qarorni qabul qilgan shaxsdan mustaqil ravishda ko‘rib chiqiladi.
O‘z qarori yoki xatti-harakati yuzasidan jiddiy shikoyat kelib tushgan muharrir shikoyat natijasini yakka o‘zi belgilamasligi kerak.
Zarur hollarda masala boshqa katta muharrir, manfaatlar to‘qnashuviga ega bo‘lmagan Tahrir hay’ati a’zosi yoki boshqa malakali va xolis shaxsga topshiriladi.
Bosh muharrir faoliyati yuzasidan shikoyat kelib tushganda, ilmiy tahririy qaror bilan protsessual nazorat o‘rtasidagi farqni saqlaydigan mustaqil boshqaruv mexanizmi qo‘llanadi.
Batafsil tartib Shikoyatlar va apellyatsiyalar siyosatida belgilanadi.
Ilmiy halollik va etik muammolar
Muharrirlar plagiat, ma’lumotlarni soxtalashtirish, noto‘g‘ri mualliflik, etik jihatdan maqbul bo‘lmagan tadqiqot, rozilik muammolari, taqrizlashni manipulyatsiya qilish, yashirilgan manfaatlar to‘qnashuvi yoki boshqa research-integrity muammolari bo‘yicha asosli shubha paydo bo‘lganda mustaqil harakat qila olishi kerak.
Jurnal egasi, nashriyotchi, sponsor yoki muassasa institutsional yoki reputatsion manfaatni himoya qilish maqsadida qonuniy tekshiruvni to‘xtatmasligi yoki tahririyatdan ma’lum bir qarorni talab qilmasligi kerak.
Zarur hollarda jurnal etika qo‘mitasi, muassasa, moliyalashtiruvchi, sponsor, regulyator yoki boshqa vakolatli organ bilan bog‘lanishi mumkin.
Maxsus sonlar va taklif etilgan muharrirlar
Maxsus sonlar, mavzuli to‘plamlar va taklif etilgan muharrirlar faoliyati jurnalning umumiy tahririy boshqaruv tizimiga bo‘ysunadi.
Taklif etilgan muharrirlar taqrizlash, manfaatlar to‘qnashuvi, maxfiylik, nashr etikasi, ilmiy tadqiqotlar etikasi va tahririy mustaqillik bo‘yicha oddiy muharrirlarga qo‘yiladigan talablarga amal qiladi.
Ular maqolaning nashr etilishini oldindan kafolatlay olmaydi, taqrizlash talablarini pasaytira olmaydi yoki manfaatlar to‘qnashuviga ega materialni mustaqil boshqara olmaydi.
Bosh muharrir maxsus sonlar ustidan tegishli tahririy nazoratni saqlab qoladi.
COPE, DOAJ, OASPA va WAME tomonidan ishlab chiqilgan Transparency and Best Practice tamoyillari maxsus sonlarni ham o‘z ichiga olgan barcha nashr etiladigan kontentga tatbiq etiladi.
Homiylik, hamkorlik va reklama
Homiylik, hamkorlik, reklama, institutsional qo‘llab-quvvatlash va tijoriy kelishuvlar ilmiy tahririy qarorlardan ajratiladi.
Tashqi tomonning moliyaviy yoki reputatsion manfaati alohida ilmiy maqolani qabul qilish, rad etish, tezlashtirish yoki kechiktirishni belgilashi mumkin emas.
Homiylik asosidagi yoki maxsus moliyalashtirilgan materiallar ham tegishli tahririy nazorat va disclosure talablariga bo‘ysunadi.
Maxfiylik
Muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari, tahririyat xodimlari, nashriyotchi va tahririy jarayonga qonuniy jalb qilingan boshqa shaxslar qo‘lyozmalar, taqrizlar, nashr qilinmagan tadqiqotlar, etik hujjatlar va boshqa himoyalangan tahririy ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlashi kerak.
Bunday ma’lumotlarga kirish faqat qonuniy tahririy, texnik, etik yoki huquqiy vazifani bajarish uchun zarur bo‘lgan shaxslar bilan cheklanadi.
Sun’iy intellekt va tahririy javobgarlik
Muharrir o‘z tahririy xulosalari va qarorlari uchun shaxsan javobgar bo‘lib qoladi.
Maxfiy qo‘lyozmalar, taqrizlar, nashr qilinmagan ma’lumotlar, bemorlarga oid ma’lumotlar yoki boshqa himoyalangan materiallar maxfiylik, shaxsiy hayot va tegishli ruxsat kafolatlanmagan tashqi generativ AI tizimlariga berilmaydi.
Sun’iy intellekt mustaqil tahririy qaror qabul qiluvchi subyekt sifatida foydalanilmaydi.
Batafsil qoidalar jurnalning Sun’iy intellekt siyosatida belgilanadi.
Jurnal siyosatlarini ishlab chiqish va yangilash
Jurnal siyosatlari bosh muharrirning ilmiy rahbarligi ostida Tahrir hay’ati, tahririyat, nashriyotchi va zarur ekspertlarning tegishli ishtiroki bilan ishlab chiqiladi va qayta ko‘rib chiqiladi.
Texnik, huquqiy va operatsion tavsiyalar zarur hollarda hisobga olinishi mumkin, biroq tahririy siyosat alohida ilmiy qarorlarga nomaqbul ta’sir ko‘rsatish maqsadida o‘zgartirilmasligi kerak.
Siyosatlar ochiq, o‘zaro izchil, amaldagi tahririy jarayonga mos va aktual bo‘lishi kerak. Muhim xalqaro standartlar, huquqiy talablar, texnologiyalar yoki jurnal jarayonlari o‘zgarganda ular qayta ko‘rib chiqiladi.
Javobgarlik va shaffoflik
Tahririy mustaqillik javobgarlikning mavjud emasligini anglatmaydi.
Muharrirlar jurnal siyosatlarini izchil qo‘llash, manfaatlar to‘qnashuvini boshqarish, maxfiylikni himoya qilish, tegishli taqrizlashni ta’minlash, integrity muammolariga javob berish va zarur hollarda ilmiy yozuvni tuzatish uchun javobgardir.
Jurnal egasi va nashriyotchi esa tahririyat ushbu vazifalarni nomaqbul bosimsiz amalga oshirishi mumkin bo‘lgan sharoitni ta’minlashi kerak.
Web of Science jurnalni baholashda tahririy qat’iylik, professional hamjamiyat standartlariga rioya qilish, Tahrir hay’ati tarkibi hamda jurnalning qamrovi, tahririy tarkibi, mualliflari va amalda nashr etilgan kontent o‘rtasidagi muvofiqlikni tekshiradi.
Siyosatni qo‘llash
Ushbu siyosat jurnal egasi, nashriyotchi, bosh muharrir, boshqa muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari, tahririyat xodimlari, taklif etilgan muharrirlar va tahririy vakolatga ega yoki tahririy qarorlarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan boshqa shaxslarga tatbiq etiladi.
Barcha hollarda ilmiy tahririy qarorlar nomaqbul institutsional, moliyaviy, tijoriy, siyosiy, shaxsiy yoki reputatsion bosimdan mustaqil bo‘lishi kerak.
Jurnal saytida e’lon qilingan tahririy boshqaruv modeli jurnalning haqiqiy amaliyotiga mos kelishi shart.