Muharrirlarning mas’uliyati

Bosh muharrir, muharrirlar va Tahrir hay’ati a’zolari jurnal tahririy jarayonining ilmiy sifati, halolligi, xolisligi, shaffofligi va mustaqilligini ta’minlash uchun mas’uldir.

Tahririy qarorlar qo‘lyozmaning ilmiy ahamiyati, originalligi, metodologik puxtaligi, ishonchliligi, etik jihatdan maqbulligi hamda jurnalning maqsad va ilmiy qamroviga muvofiqligi asosida qabul qilinishi kerak. Mualliflarning millati, muassasaga mansubligi, shaxsiy xususiyatlari, tijoriy manfaatlar, moliyaviy munosabatlar yoki ilmiy baholashga aloqador bo‘lmagan boshqa omillar tahririy qarorlarga ta’sir ko‘rsatmasligi lozim.

Muharrirlar:

• qo‘lyozma tashqi taqrizga yuborilishidan oldin uning jurnalning ilmiy, etik, metodologik va texnik talablariga muvofiqligini aniqlash uchun tegishli dastlabki tahririy baholashni o‘tkazishi yoki tashkil etishi;
• jurnal talablariga javob beradigan ilmiy qo‘lyozmalar jurnal tomonidan e’lon qilingan ikki tomonlama anonim taqriz jarayonidan o‘tishini va, odatda, tegishli soha bo‘yicha malakaga ega kamida ikki nafar mustaqil taqrizchi tomonidan baholanishini ta’minlashi;
• taqrizchilarni tegishli ilmiy kompetensiyasi, mustaqilligi va xolis baho bera olish qobiliyati asosida tanlashi hamda soxta, manfaatdor yoki nomaqbul taqriz jarayonining oldini olish uchun oqilona choralar ko‘rishi;
• taqriz jarayonining xolis, obyektiv, maxfiy va maqbul muddatlarda olib borilishini ta’minlashi;
• taqrizchilarning tavsiyalarini avtomatik qaror sifatida qabul qilmasdan tanqidiy baholashi hamda taqrizlar o‘zaro zid, yetarli bo‘lmagan yoki jiddiy ilmiy yoxud etik masalalarni yuzaga keltirgan hollarda qo‘shimcha ekspert bahosini olishi;
• taqdim etilgan qo‘lyozmalar, taqrizlar, shaxsiy ma’lumotlar, nashr etilmagan ma’lumotlar va tahririy jarayonda olingan boshqa axborotlarning maxfiyligini himoya qilishi;
• tegishli manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi hamda ularning xolisligiga asosli shubha tug‘ilishi mumkin bo‘lgan qo‘lyozmalarni ko‘rib chiqishdan chetlanishi;
• muharrirlar, Tahrir hay’ati a’zolari yoki jurnal qarorlarini qabul qiluvchi shaxslar bilan yaqin professional yoki shaxsiy aloqaga ega mualliflar tomonidan taqdim etilgan qo‘lyozmalarning mustaqil tartibda ko‘rib chiqilishini ta’minlashi; manfaatdor muharrir taqrizchilarni tanlash yoki yakuniy qaror qabul qilishda ishtirok etmasligi;
• zarur hollarda insonlar ishtirokidagi tadqiqotlarda etik ruxsat, xabardor qilingan rozilik, ishtirokchilar maxfiyligini himoya qilish va boshqa tegishli tadqiqot etikasi talablari to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjudligini tekshirishi;
• jurnalga taqdim etilgan tadqiqotlarda yangi tug‘ilgan chaqaloqlar, go‘daklar, bolalar, o‘smirlar va boshqa zaif ishtirokchilarni etik jihatdan himoya qilishga alohida e’tibor qaratishi;
• mualliflik, moliyalashtirish, homiylarning roli, manfaatlar to‘qnashuvi, klinik tadqiqotlarni ro‘yxatdan o‘tkazish, ma’lumotlar yaxlitligi va tegishli hollarda sun’iy intellektdan foydalanish haqidagi ma’lumotlarni hisobga olishi;
• plagiat, ma’lumotlarni uydirma qilish yoki soxtalashtirish, nomaqbul mualliflik, taqriz yoki iqtiboslarni manipulyatsiya qilish, oshkor etilmagan manfaatlar to‘qnashuvi, etik talablarga zid tadqiqot yoki ilmiy tadqiqot va nashr etikasining boshqa buzilishlari haqidagi asosli shubhalarga tegishli tartibda munosabat bildirishi;
• ilmiy adabiyotlarning ishonchliligini saqlash maqsadida dalillar asosida zarur bo‘lganda tuzatishlar, xavotir bildirish bayonotlari, retraksiyalar yoki boshqa nashrdan keyingi choralarni amalga oshirishga ko‘maklashishi lozim.

Muharrirlar taqdim etilgan qo‘lyozmalardan olingan nashr etilmagan ma’lumotlardan tegishli ruxsatsiz o‘z tadqiqotlari, professional manfaatlari yoki uchinchi shaxslar foydasi uchun foydalanmasligi kerak. Maxfiy qo‘lyozmalar, taqrizlar yoki boshqa himoyalangan tahririy materiallar maxfiylik kafolatlanmagan tashqi sun’iy intellekt tizimlariga yuklanmasligi lozim.

Bosh muharrir yoki tegishli vakolat berilgan muharrir tahririy qarorlar uchun yakuniy mas’uliyatni o‘z zimmasida saqlaydi. Qarorlar jurnal egasi, noshir, homiylar, reklama beruvchilar, texnik xizmat ko‘rsatuvchilar yoki boshqa tijoriy va institutsional manfaatlardan mustaqil ravishda qabul qilinishi kerak. Qo‘lyozmani qabul qilish yoki rad etish qarori nashr to‘lovlari yoki boshqa moliyaviy omillarga bog‘liq bo‘lmasligi lozim.

Muharrirlar jurnal siyosatlarini izchil va mutanosib ravishda qo‘llashi hamda mualliflarga aniq tahririy qarorlarni taqdim etishi kerak. Qonuniy ilmiy fikrlar xilma-xilligi ilmiy tadqiqot yoki nashr etikasi buzilishidan farqlanishi lozim.

Batafsil tartiblar jurnalning Tahririy mustaqillik, Taqriz, Manfaatlar to‘qnashuvi va moliyalashtirish, Ilmiy tadqiqotlar etikasi, Tadqiqot va nashr etikasi buzilishlari, Shikoyatlar va apellyatsiyalar hamda Tuzatishlar va retraksiyalar siyosatlarida bayon etiladi.