Taqrizchilarning mas’uliyati

Taqrizchilar jurnalning taqriz jarayonida ilmiy sifat, halollik, xolislik va ishonchlilikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Taqrizchilardan o‘z ilmiy vakolati doirasida qo‘lyozmalarni mustaqil, obyektiv, konstruktiv, dalillarga asoslangan va o‘z vaqtida baholash talab etiladi.

Taqrizchilar:

• qo‘lyozmani baholash uchun yetarli ilmiy malakaga ega bo‘lgan va taqrizni kelishilgan muddatda yakunlay oladigan hollardagina taqriz taklifini qabul qilishi;
• o‘z shaxsi, malakasi, muassasaga mansubligi va ilmiy ixtisosligi to‘g‘risida ishonchli ma’lumot taqdim etishi hamda boshqa shaxs nomidan ish yuritish yoki soxta taqrizchi ma’lumotlarini taqdim etishga yo‘l qo‘ymasligi;
• baholashning xolisligiga ta’sir qilishi yoki shunday ta’sir mavjud degan asosli taassurot uyg‘otishi mumkin bo‘lgan har qanday moliyaviy, professional, institutsional, shaxsiy, intellektual yoki boshqa manfaatlar to‘qnashuvini oshkor qilishi va mustaqil baholash imkoni bo‘lmasa taqrizdan voz kechishi;
• qo‘lyozma, qo‘shimcha materiallar, taqriz matni va taqriz jarayonida olingan barcha axborotni qat’iy maxfiy saqlashi;
• jurnalning oldindan ruxsatisiz qo‘lyozmani boshqa shaxsga bermasligi yoki boshqa shaxsni taqriz jarayoniga jalb qilmasligi; bunday yordamga ruxsat berilgan taqdirda, yordam bergan shaxs haqida muharrirga ma’lumot berilishi;
• jurnal ruxsatisiz qo‘lyozma yuzasidan mualliflar bilan bevosita bog‘lanmasligi;
• xolis, obyektiv, konstruktiv, hurmatga asoslangan va ilmiy dalillangan taqriz taqdim etishi hamda shaxsiy tanqid, kamsituvchi fikrlar, haqoratli ifodalar yoki dalilsiz ayblovlardan tiyilishi;
• zarur hollarda qo‘lyozmaning originalligi, ilmiy ahamiyati, tadqiqot dizayni, metodologiyasi, statistik tahlili, natijalarning ishonchliligi, talqini, hisobot sifati, xulosalari, adabiyotlari va tegishli etik talablarga muvofiqligini baholashi;
• muhim ilmiy, metodologik, hisobot yoki etik muammolarni aniqlashi va plagiat, takroriy nashr, ma’lumotlarni uydirma qilish yoki soxtalashtirish, ma’lumotlar yoki tasvirlarni nomaqbul manipulyatsiya qilish, iqtiboslarni manipulyatsiya qilish, etik talablarga zid tadqiqot yoki boshqa ehtimoliy qoidabuzarliklar haqida muharrirni xabardor qilishi;
• qo‘shimcha adabiyotlarni faqat qo‘lyozmani ilmiy baholash uchun haqiqatan zarur bo‘lganda tavsiya qilishi hamda iqtiboslar sonini oshirish maqsadida o‘z maqolalariga, jurnal maqolalariga yoki boshqa nashrlarga asossiz havola kiritishni talab qilmasligi;
• taqriz jarayonida olingan nashr etilmagan ma’lumotlar, g‘oyalar, usullar, natijalar yoki boshqa maxfiy axborotdan o‘z tadqiqotlari, professional yoki raqobat ustunligi uchun yoxud boshqa shaxs manfaatiga yoki zarariga foydalanmasligi;
• jurnalning sun’iy intellekt va AI yordamidagi texnologiyalar bo‘yicha siyosatiga rioya qilishi. Maxfiylik kafolatlanmagan tashqi AI tizimlariga qo‘lyozma, qo‘shimcha fayllar yoki maxfiy taqriz materiallarini yuklamasligi lozim. Taqriz tayyorlashda AI’dan ruxsat etilgan mazmunli foydalanish jurnalga oshkor qilinishi va taqriz mazmuni uchun to‘liq javobgarlik taqrizchining o‘zida qolishi;
• taqriz taklifini qabul qilgandan so‘ng zarur malakasi yetarli emasligini, manfaatlar to‘qnashuvi mavjudligini, ikki tomonlama anonim taqrizda muallif shaxsini taxmin qilganligi xolislikka ta’sir qilishi mumkinligini yoki taqrizni kelishilgan muddatda yakunlay olmasligini aniqlasa, muharrirga zudlik bilan xabar berishi;
• baholashni mustaqil amalga oshirishi va tahririy qaror, taqriz jarayoni, mualliflik yoki iqtibos keltirish amaliyotini manipulyatsiya qilishga urinmasligi lozim.

Taqrizchi tavsiya beradi, ammo yakuniy tahririy qarorni qabul qilmaydi. Qo‘lyozmani qabul qilish, qayta ishlashga yuborish yoki rad etish bo‘yicha yakuniy qaror Bosh muharrir yoki tegishli vakolat berilgan muharrir tomonidan qabul qilinadi.